زمین کردن حفاظتی:
زمین کردن حفاظتی عبارت است از زمین کردن کلیه قطعات فلزی تأسیسات
الکتریکی که در ارتباط مستقیم (فلز به فلز) با مدار الکتریکی قرار ندارند
. این زمین کردن به خصوص برای حفاظت اشخاص در مقابل اختلاف سطح تماسی زیاد
به کار برده می شود. بدین منظور در پستهای فشار قوی باید تمام قسمتهای فلزی
که در نزدیکی و همسایگی با فشار قوی قرارگرفته اند و امکان تماس عمدی با
آنها موجود است ، به تأسیسات زمینی که برای این منظور احداث شده است (زمین
حفاظتی) متصل و مرتبط گردند . این قسمتها عبارتند از ستونها و پایه های
فلزی ، درب ها و نرده های فلزی ، قسمتهای فلزی دسترس تمام دستگاههای اندازه
گیری ، ایزولاتورها ، مقره های عبور ، به خصوص قسمتهای فلزی که برای
کارکردن با دستگاه باید آنها را لمس کرد و در دست گرفت ، مثل چرخهای فرمان
انواع و اقسام تنظیم کننده ها و رگولاتورها ، دسته کلیدها و غیره ، زیرا در
این قسمتها در اثر عبور جریان خیلی کم نیز عضلات دست به طوری منقبض می شود
که بازکردن و رهایی پیدا کردن از آن غیر ممکن و محال به نظر می رسد و
عاقبتی وخیم و اسفناک برای تماس گیرنده به پیش خواهد داشت .
عامل مؤثر خطر برای انسان یا هر موجود زنده دیگر جریان می باشد که البته
وجود اختلاف سطح است که باعث عبور این جریان می گردد . در فشار ضعیف
جریانهای 1 تا 0.1 آمپر که از قلب می گذرد خطر جانی دارد .
عبور جریان از قلب باعث می شود که عمل منظم طپش قلب نامنظم شده و در
رسیدن خون به مغز وقفه ای حاصل گردد ، در نتیجه انسان پس از چند ثانیه
بیهوش میشود و پس از چند دقیقه به هلاکت می رسد .
البته اثر مرگبار جریان بستگی به فرکانس هم دارد و متاسفانه فرکانس
صنعتی ٥٠ هرتس خطرناکترین آنها می باشد . در فرکانسهای زیاد ، شدت جریانهای
زیاد نمی تواند موجبات منقبض شدن اعضای بدن انسان را فراهم سازد ، بطوریکه
عبور جریان به شدت چندین امپر با فرکانس خیلی زیاد نیز ممکن است برای انسان
بی خطر باشد و بهمین جهت است که در پزشکی از جریانهای با فرکانس زیاد برای
درمان استفاده می شود .
زمین کردن الکتریکی:
زمین کردن الکتریکی یعنی زمین کردن نقطه ای از دستگاههای الکتریکی و
ادوات برقی که جزئی از مدار الکتریکی می باشند . مثل زمین کردن مرکز ستاره
سیم پیچی ترانسفورماتور و یا ژنراتور یا زمین کردن سیم وسط یا سیم مشترک
دو ژنراتور جریان دائم سری شده.
زمین کردن الکتریکی دستگاهها بخاطر کار صحیح دستگاهها و جلوگیری از
ازدیاد فشار الکتریکی فازهای سالم نسبت به زمین در موقع تماس یکی از فازها
با زمین می باشد . زمین کردن الکتریکی سه نوع است:
1) زمین کردن مستقیم:
مثل وصل کردن مستقیم نقطه صفر ترانسفورماتور یا نقطه ای از سیم رابط بین
دو ژنراتور جریان دایم به زمین.
2) زمین کردن غیر مستقیم:
مانند اتصال نقطه صفر ژنراتور توسط یک مقاومت بزرگ به زمین یا اتصال
نقطه صفر ستاره ترانسفورماتور توسط سلف بزرگ به زمین (سلف پترزن یا پیچک
محدود کننده جریان زمین).
3) زمین کردن بار:
در این نوع زمین کردن هر نقطه از شبکه الکتریکی که دارای پتانسیل نسبت
به زمین است توسط یک فیوز فشارقوی (الکترود جرقه گیر) به زمین وصل می شود .
تا موقعی مدار فیوز باز است یعنی در حالت کار عادی شبکه ، ارتباط شبکه با
زمین باز است ولی در موقعی که ولتاژ زیادی شبکه را تهدید می کند ، مدار
فیوز بکمک جرقه بسته می شود و شبکه مستقیمًا با زمین ارتباط برقرار می کند.
برقگیرهای فشارقوی انواع این فیوزها می باشند و بدین جهت زمین کردن بار در
حقیقت نوعی از زمین کردن الکتریکی در حالت کار عادی شبکه محسوب نمی شود .
از زمین الکتریکی اغلب در موقعی که دستگاهها و شبکه برق رسانی بدون عیب
نیز می باشد جریان عبور می کند . در صورتیکه از زمین حفاظتی فقط در موقع
ارتباط فازها با زمین جریان عبور می کند .
بازرسی های فنی سیستم اتصال زمین
شبکه اتصال زمین معمولا متشکل از مدار بسته ای است که از سیم یا تسمه
مسی یا مشابه آن در زیر زمین احداث شده و از طریق آن، دستگاه های صنعتی
واحد به قطبهای زمین مرتبط میشوند.
بازرسیهای فنی حین نصب سیستمهای اتصال زمین شامل بازرسیهای عینی و
آزمایشات الکتریکی است. در بازرسیهای عینی، پس وضعیت اتصال شبکه به قطبهای
زمین و ماشین آلات ، وضعیت عمومی چاهک قطبها، وضعیت پوشش روی اتصال شبکه به
قطب زمین، و اتصالات قابل رویت شبکه در طول مسیر آن میباشد.
آزمایشات الکتریکی شامل آزمایش مقاومت قطب های زمین به زمین است با
دستگاه مخصوص تست مقاومت زمین یا همان ارت تستر (Earth Tester) انجام
میشود. مقاومت این قطبها به طور جداگانه باید از 3 اهم کمتر باشد. همچنین
آزمایش تداوم هدایت الکتریکی سیم سیستم اتصال زمین و آزمایش تعیین مقاومت
اهمی دستگاه ها نسبت به قطب زمین باید انجام گیرد.
بازرسی های ادواری باید بطور سالیانه و در فصل تابستان یا اوائل پاییز
اجرا گردد. در این فصل سطح آبهای زیرزمینی پایین بوده و مقاومت زمین بیشتر
میباشد.
اصلاح مقاومت زمین:
در مواقعی که مقاومت زمین به باندازه کافی کم نباش به چند طریق میتوان
آنرا کاهش داد:
- افزایش طول قطب ها یا الکترودها در داخل زمین: فرو
بردن یک قطب طولانیتر درعمق بیشتری
از زمین ، مقاومت زمین را به خوبی کاهش میدهد. بطور کلی اگر طول قطب را دوبرابر کنیم مقاومت تا حدود 40 درصد کاهش میابد.
- استفاده از قطب های متعدد: دو عدد قطب که با فاصله معین در زمین فرو
برده شده باشند مسیرهای موازی بوجود می آورند بنابراین این دو قطب، دو
مقاومت موازی هستند که مقاومت زمین را کاهش میدهند.
- درمان شیمیایی زمین: زمانیکه نمیتوان قطب ها را در عمق زیادتری در زمین
فرو برد روش درمان شیمیایی روش مناسبی است ( مثالا جائیکه در زیر زمین
سنگهای بزرگ است). در این روش با اضافه کردن مواد شیمیایی شامل سولفات
منیزیم، سولفات مس و نمک طعام به اطراف قطر مقاومت را کاهش میدهند.
|